PGS.TSKH Võ Đại Lược, Chủ nhiệm Chương trình KX.01/06- Những vấn đề cơ bản của kinh tế Việt Nam đến năm 2020, phân tích: Thu ngân sách Nhà nước từ đầu năm đến tháng 7 năm 2010 tăng tới 24,4% so với cùng kỳ năm 2009. Mức thu này quá cao. Trong khi tăng trưởng GDP chỉ có 6,5%, tăng thu tới 24,4% thì dân doanh lấy đâu ra tiền để phát triển?
Theo giải trình của Bộ Tài chính, tốc độ thu ngân sách 7 tháng đầu năm 2010 tăng cao là hệ quả của việc lùi một số khoản thu từ năm ngoái sang năm nay do khủng hoảng.
Tuy nhiên, TS. Lê Đăng Doanh, Ủy viên Hội đồng Khoa học của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương khẳng định: Thu ngân sách năm vừa rồi bội thu chủ yếu là do các địa phương bán được nhiều đất. Mặt khác, hiện nay, việc ghi thu ngân sách của Việt Nam đang không theo đúng chuẩn mực quốc tế.
Về thâm hụt ngân sách, hiện nay là 6,7% dự tính cho năm 2010, nhưng nhiều ý kiến cho rằng mức này còn thấp.
“Rất nhiều khoản chi hiện nay bị loại ra khỏi ngân sách. Nếu cộng đủ vào thì phải 10% chứ không phải 6,7%”, PGS.TSKH Võ Đại Lược nói.
Nợ quá hạn cao hơn con số 6,6%
Theo thông báo chính thức của Ngân hàng Nhà nước, mức nợ quá hạn của Việt Nam chiếm khoảng 6,6% trong tổng dư nợ.
Tuy nhiên, PGS.TSKH Võ Đại Lược cho rằng trong thực tế, con số nợ quá hạn còn cao hơn. Ông Lược viện dẫn thực tế của Trung Quốc, sau gói kích cầu khổng lồ thì một trong những bi kịch lớn là nợ xấu tăng rất mạnh. Nhiều chính quyền địa phương đã dựa vào kích cầu, chi tiêu bừa bãi, giờ không trả được nợ, dẫn tới đe doạ hệ thống ngân hàng của Trung Quốc. Việt Nam cũng có thể rơi vào tình trạng tương tự sau khi Chính phủ triển khai gói kích cầu 4% lãi suất.
Doanh nghiệp Nhà nước – Bom nổ chậm
Theo PGS.TSKH Võ Đại Lược, “vụ nổ” Vinashin là lời cảnh báo về tình trạng doanh nghiệp Nhà nước làm ăn kém hiệu quả, thua lỗ. Với vai trò “chủ đạo của nền kinh tế”, khu vực doanh nghiệp Nhà nước chiếm tới 38%GDP mà làm ăn thua lỗ thì nền kinh tế khó có thể hiệu quả, chất lượng.
Đồng quan điểm này, TS. Lê Đăng Doanh nhận định: Doanh nghiệp Nhà nước hiện nay không còn là “chủ đạo” mà đã trở thành gánh nặng, quả bom nổ chậm của nền kinh tế. Vinashin mới chỉ là 1 trường hợp bị phát hiện, trên thực tế vẫn còn nhiều trường hợp tương tự chưa bị “đưa ra ánh sáng”.
Trong khi đó, khối doanh nghiệp tư nhân cũng không thực sự năng động, đổi mới, cạnh tranh có hiệu quả. Nhiều chủ doanh nghiệp tư nhân “phất” nhanh nhờ sự ma mãnh, mua đất, mua mỏ, khai thác rừng, tài nguyên… Những doanh nghiệp này giàu có nhưng không đóng góp cho tiến triển khoa học công nghệ, không cải thiện đời sống cho người lao động và cũng không có đóng góp cho ngân sách Nhà nước. “Cần có phân tích kỹ hơn về các vấn đề vĩ mô liên quan tới các loại hình doanh nghiệp ở Việt Nam”, TS. Lê Đăng Doanh khuyến nghị.
Cần chuyển đổi mô hình phát triển
Rất nhiều ý kiến cho rằng mô hình phát triển của Việt Nam hiện nay là mô hình phát triển theo chiều rộng, dựa chủ yếu vào nguồn vốn (vốn quyết định khoảng 60% sự phát triển, trong khi công nghệ chỉ chiếm dưới 30%) và tài nguyên.
“Điều này rất nguy hiểm. Hiện ở nhiều địa phương, có tới 30% ngân sách thu được từ việc bán đất. Nay mai bán hết đất thì không biết sẽ lấy gì để tiêu”, PGS.TSKH Võ Đại Lược nhận xét.
Chính vì thế, nhu cầu cấp bách là phải chuyển đổi mô hình - không thể phát triển dựa vào tài nguyên, vốn, nhân lực mà phải chuyển sang dựa vào công nghệ, thể chế, đổi mới sáng tạo thì mới có cơ phát triển, bứt phá.
Nhấn mạnh sự phát triển dựa vào thể chế, PGS.TSKH Võ Đại Lược chia sẻ: Theo đánh giá của các học giả quốc tế, Việt Nam đã bước đầu gia nhập khối các nước có thu nhập trung bình, song chưa có năng lực nào chứng tỏ rằng có khả năng bứt phá thực sự. Bứt phá về thể chế là điểm cốt yếu để phân biệt giữa các quốc gia kém phát triển với các quốc gia phát triển. Có thể chế tốt thì sẽ sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên khác như vốn, nhân lực, công nghệ…